موضوع: نگاهي به فيلم از ما بهترون ساخته مهرداد فري

يک فيلم روشنفکرانه براي جذب مخاطب عام

نرگس طباطبايي


وقتي شنيديم فيلمسازي مي خواهد تلخي ها و دشواري هاي حوزه روزنامه نگاري را به تصوير بکشد، خيلي خوشحال شديم. براي ديدن "از ما بهترون" چند ماهي انتظار کشيديم. اما متاسفانه فيلم آن چيزي که فکرش را مي کرديم نبود.

در فيلم با خبرنگاري مواجه هستيم که نه رفتارهايش شبيه خبرنگاران است نه دغدغه ها و مشکلاتش. فريد که خود سابقه فعاليت مطبوعاتي نيز دارد، تمام پيامش را در واکنش پاياني شخصيت روزنامه نگار يعني "احسان" بازتاب داده است. احسان کشورش را ترک مي کند تا نشان بدهد ادامه فعاليت مطبوعاتي اش در ايران ممکن نيست. اين واکنش اگر با نمايش جزييات برخوردهاي صورت گرفته با "احسان" همراه مي شد مي توانست همذات پنداري بيشتر و بهتري ايجاد کند.
اما به دو دليل اين اتفاق نمي افتد. يکي اين که فريد سعي کرده خيلي از عناصر را به شکل استعاري و نمادين به کار بگيرد. طوطي و قفسش قرار است يادآور داستان طوطي و بازرگان باشند اما چون در دل داستان خوب جا نگرفته، يک عنصر اضافه جلوه مي کند. احسان مورد اذيت و آزار قرار مي گيرد اما مخاطب متوجه نمي شود اين فشارها در فضايي خيالي و موهوم صورت گرفته يا فضايي واقعي؟

نکته دوم اين است که مخاطب نمي تواند شخصيت "احسان" را به عنوان يک روزنامه نگار بپذيرد. رضا عطاران در بازي اش همان خونسردي و آرامش هميشگي را دارد و در او نشاني از سماجت و کنجکاوي دنياي خبرنگاران نيست.
او گزارشي با عنوان "شهر در دست فالگيرها" منتشر کرده که تيتر اول روزنامه شده است. اما خود احسان اعتراف مي کند که اين گزارش را با تکيه بر تخيلش نوشته است. مهم ترين ويژگي يک خبرنگار مسووليت شناس صداقت و حق خواهي است. مردم انتظار دارند خبرنگاران به عنوان نماينده افکار عمومي، انسان هايي صادق و راستگو باشند و اخباري را منتشر کنند که مبناي درست و دقيقي داشته باشد. حال چطور مي توان براي خبرنگاري دل بسوزاند که به گفته خودش در گزارشش داستان سرايي کرده است؟
اما نيمه دوم فيلم،بخشي از واقعيت را براي مخاطب آشکار مي کند. احسان با پرسه زدن در سطح شهر با فالگيرهايي مواجه مي شود که در شهر آزادانه کار مي کنند و اتفاقا بازار داغي هم دارند.کارگردان در اين بخش بر صحت گزارش خبرنگارش مهر تاييد مي زند و از آن طرف ساده انگاري بخشي از مردم جامعه را به نقد مي کشد.
اما مساله اين جاست که مخاطب در جريان جزييات گزارش منتشر شده قرار نمي گيرد. ضمن اين که خود خبرنگار هم سماجت و تلاشي براي اثبات صحت نوشته هايشان نشان نمي دهد. اگر تلاش هاي احسان براي به کرسي نشاندن حرف هايش را شاهد بوديم، بهتر مي توانستيم مشکلات و مسائلش را درک کنيم. اما احسان فيلم آدمي است که از همان ابتدا هيچ اميدي براي حل مشکلش ندارد و ترجيح مي دهد تنها يک ناظر منفعل باشد. مواجهه منطقي احسان با مساله حقوقي اش مي توانست کشمکش درام را بيشتر و لحن فيلم را از حالت خسته کننده کنوني اش خارج کند.
در فيلم "از ما بهترون" نسيم يعني دوست احسان چنين مسووليتي را مي پذيرد. او مقدمات مواجهه احسان با چند زن فالگير را آماده مي کند. اما احسان از آن شرايط هيچ بهره اي نمي برد.
معلوم نيست چرا احسان به جز "جستجوي فالگير" دنبال راه حل ديگري نمي گردد. يک زن فالگير چه مطالبي را مي خواهد در دادگاه مطرح کند؟ اصلا موضوع نوشته شده در گزارش دقيقا چيست که حتما بايد از زبان يک زن فالگير بيان شود؟
اگر جواب اين سوالات را مي دانستيم، در پايان فيلم براي رفتن احسان اشک مي ريختيم. اما در فيلم فعلي تصميم احسان براي ترک کشورش هيجان زيادي براي مخاطب ايجاد نمي کند. چون او خودش هم نسبت به همه چيز بي تفاوت است و براي خودش هم سرنوشت پرونده اش خيلي اهميتي ندارد.


تصوير ارائه شده در فيلم ها و سريال هاي ايراني از حرفه خبرنگاري و روزنامه نگاري خيلي با واقعيت تطابق ندارد. بيشتر روزنامه نگاران در اين رابطه کلي گلايه دارند و مي گويد: ما شبيه آن چيزي که فيلم ها نشان مي دهند نيستيم.
سينماي ايران معمولا نشان مي دهد که خبرنگاران آدم هايي فضول، سمج، پر جنب و جوش، خبرچين، پرحرف و عجول هستند. در حالي که اين تصوير درباره تعداد کمي از خبرنگاران مي تواند درست باشد. بيشتر خبرنگار به لحاظ حرفه اي و اخلاقي خصوصيات متفاوتي دارند.
در اين فيلم خبرنگاري را مي بينيم که خصوصيات گفته شده را ندارد اما باز هم شبيه هيچ کدام از خبرنگاراني که دور و برمان ديده ايم نيست.
در "از ما بهترون" در يکي از صحنه ها زن فالگير در جواب کنجکاوي هاي "احسان" مي گويد: شغل تو فضوليه؟ او هم جواب مي دهد: اتفاقا درست حدس زديد. من روزنامه نگارم.

از ما بهترون فيلمي است که تکليفش با خودش مشخص نيست. فيلم مي خواهد لحني روشنفکرانه داشته باشد و از آن طرف مخاطب عام را هم با خودش همراه کند. از ما بهترون مي خواهد هم کمدي باشد و هم ترسناک. در حالي که در بيشتر لحظاتش نه مي تواند بخنداند و نه مي تواند بترساند. کارگردان آن قدر درگير دغدغه هاي اجتماعي اش شده که فراموش کرده قبل از آن بايد بتواند داستانش را روان و بدون لکنت بيان کند.
آرامش در ميان مردگان همچنان بهترين فيلم "مهرداد فريد"‌ است. فريد با آن فيلم خودش را به عنوان يک فيلمساز مستقل اجتماعي مطرح کرد اما نتوانست در آن فيلم در ارتباط با مخاطب عام به توفيقي دست پيدا کند.
از ما بهترون در گيشه فروش متوسطي داشته که همان ميزان فروش هم ناشي از حضور ستارگاني چون رضا عطاران و الناز شاکردوست است.
شکست تجاري "آرامش در ميان مردگان" موجب شد که فريد در فيلم هاي بعدي اش يعني "همخانه" و "از مابهترون" مسير ديگري را در پيش گيرد و از فضاي اصيل فيلم اولش دور شود.